مواد معدنی مختلفی در طبیعت در ترکیب شیمیایی با عناصر دیگر وجود دارند که حاوی مولیبدن هستند اما تنها مورد دارای اهمیت تجاری یک سولفید مولیبدن طبیعی به نام مولیبدنیت (MoS2) است.
مولیبدنیت در کانی‌های معدنی معمولاً در مقادیر ۰.۰۱ تا ۰.۲۵ درصد وجود دارد اما بیشتر با کانی‌های سولفیدی سایر فلزات به خصوص مس یافت می‌شود. به عبارتی می‌توان گفت مولیبدن در معادن مس نیز یافت می‌شود.
معادنی که مولیبدن در آن‌ها موجود است با توجه به مواد معدنی موجود در کانه و کیفیت آن‌ها به سه دسته معادن اولیه، معادن فرعی و معادن محصول مشترک تقسیم می‌شوند که در ادامه مقاله توضیح می‌دهیم.
در این مقاله سعی کردیم در مورد معادن مولیبدن موجود در جهان و داخل کشورمان صحبت کنیم. اگر به دنبال کسب اطلاعات راجع به معدن مولیبدن هستید تا پایان این مقاله همراه ما باشید.
فهرست مطالب
سنگ معدن مولیبدن
نام مولیبدن از واژه یونانی (Molybdos) به معنی شبیه سرب گرفته شده زیرا مولیبدن به صورت آزاد در طبیعت یافت نمی‌شود.
سنگ معدن مولیبدن به رنگ سفید متمایل به خاکستری یا سفید نقره‌ای می‌باشد که دارای بیشترین نقطه ذوب (۲۶۱۷ درجه سانتی‌گراد) در بین عناصر دیگر است و به صورت پودر خاکستری رنگ تولید و فروخته می‌شود.
مولیبدن یک فلز اصلی نسوز است و مقاومت بسیار بالایی در برابر گرما و خوردگی دارد. سایر فلزات نسوز تنگستن، تانتالوم، رنیوم و نیوبیوم هستند.
کاربرد سنگ معدن مولیبدن در تولید آلیاژها و متالورژی
حدود ۸۶٪ از مولیبدن تولید شده در متالورژی و مابقی آن در مصارف شیمیایی استفاده می‌شود. مولیبدن در ساخت آلیاژ هم کاربردهای فراوانی دارد.
سالانه بیش از ۴۳۰۰۰ تن مولیبدن در ساخت فولادهای زنگ نزن، فولادهای ابزار، چدن‌ها و ابرآلیاژهای با دمای بالا مصرف می‌شود.
مولیبدن در آلیاژهای فولادی برای افزایش مقاومت، سختی، رسانایی الکتریکی، مقاومت در برابر خوردگی و سایش و قابلیت جوشکاری استفاده می‌شود.
برآورد استفاده جهانی از مولیبدن به شرح زیر است:
- فولاد ساختمانی ۳۵٪
- فولاد زنگ نزن ۲۵٪
- مواد شیمیایی ۱۴٪
- فولاد ابزار و تندبر ۹٪
- چدن ۶٪
- فلز مولیبدن خالص ۶٪
- ابرآلیاژها ۵٪
انواع معدن مولیبدن
معدن مولیبدن بسته به مواد معدنی موجود در کانه و کیفیت آن‌ها به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند:
- معادن اولیه: در این معادن هدف اصلی بازیافت مولیبدنیت است.
- معادن فرعی: در این معادن هدف اصلی بازیافت کانسنگ‌های حاوی مس است و بازیافت مولیبدنیت ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد می‌کند.
- معادن محصول مشترک: در این معادن هر دو ماده معدنی مولیبدنیت و مس بازیافت می‌شوند.
استخراج مولیبدن چگونه انجام می شود؟
فرآیند استخراج مولیبدن موضوع بسیار تخصصی است. کانی مولیبدن که توسط فلوتاسیون بازیافت می‌شود مولیبدنیت است.
به منظور اطمینان از کیفیت کنسانتره مولیبدن باید مس، سرب، آهن و سایر مواد معدنی فلزی و اکسید کلسیم و مواد معدنی کربنی را از کنسانتره مولیبدن جدا کرد.
برای این کار می‌توان از سولفید سدیم و سیانید برای مهار مس آهن و ناخالصی‌ها استفاده کرد.
- اگر سنگ معدن مولیبدن نزدیک به سطح باشد: در این حالت استخراج با استفاده از فناوری چاله باز انجام می‌شود به این صورت که روباره حفاری می‌شود تا بدنه سنگ معدن مولیبدن برای استخراج راحت و آسان نمایان شود.
- اگر سنگ معدن مولیبدن در اعماق زمین قرار داشته باشد: در این حالت از تکنیک استخراج غارنوردی زیر زمینی استفاده می‌شود به این صورت که اجازه می‌دهند بلوک‌های بزرگ سنگ زیر زمینی تحت وزن خود فرو بریزند و سنگ به دست آمده برای پردازش به سطح آورده شود.
مولیبدن مس چیست؟
همان‌طور که در ابتدای مقاله گفته شد آلیاژهای مس مولیبدن (MoCu) از ترکیب مولیبدن با مس ساخته می‌شوند که منجر به تولید ماده‌ای با هدایت حرارتی و الکتریکی بهتر شود.
در آنالیز فرومولیبدن عنصر مس (Cu) وجود دارد. درصد مس خیلی برای افرادی که فرومولبیدن استفاده می‌کنند مهم است که درصد مس زیادی نداشته باشد. در آنالیز فرومولیبدن مهم است که درصد مس خیلی بالا نباشد و دارای یک درصد استانداری باشد.
به همین دلیل معمولاً در تمام معادنی که داخلشان مس یافت می‌شود در کنار مس مولیبدن هم پیدا می‌شود. فرومولیبدن و مس یک حالت هم‌خوانی باهم دارند و کنار همدیگه پیدا می‌شوند.
انواع معادن مس
معادن مس به طور کلی به سه دسته تقسیم می‌شوند:
- معادن کانی‌های اکسیدی: این دسته تقریباً نزدیک به سطح زمین قرار دارند و در دسترس‌ترین معادن به شمار می‌روند.
- معادن سوپرژن: این دسته حاوی کانی‌های مس-گوگرد هستند و قرارگیری‌شان نسبت به سطح زمین بعد از معادن کانی‌های اکسیدی قرار دارند.
- معادن هیپوژن: این دسته دورترین معادن نسبت به سطح زمین هستند و حاوی کانی‌های مس، آهن و گوگرد هستند.
چهار معدن مس مهم در ایران
ایران دارای سه معدن اصلی مس شامل معادن سرچشمه، میدوک و سونگون به مالکیت شرکت ملی صنایع مس ایران و معدن مس چهل کوره است.
معدن مس سرچشمه
معدن مس سرچشمه در ۱۵۰ کیلومتری جنوب غرب کرمان قرار گرفته و بزرگترین تولید کننده مس در ایران است. همچنین معدن مس سرچشمه بزرگترین معدن روباز خاورمیانه و یکی از بزرگترین معادن روباز مس در جهان هم محسوب می‌شود.
معدن مس سرچشمه یکی از معادن مهم مس – مولیبدن پورفیری جهان می‌باشد. سنگ آندزیت به عنوان سنگ میزبان معدن مس سرچشمه شناخته شده و از لحاظ سنی قدیمی‌ترین واحد سنگی معدن است.
از مهم‌ترین توده‌های نفوذی نیمه عمیق در معدن مس سرچشمه می‌توان از استوک سرچشمه پورفیری نام برد. برای ارزیابی تغییرات عیار مس و مولیبدن در اعماق معدن مس سرچشمه تعدادی از گمانه‌های عمیق در قسمت‌های مختلف استوک سرچشمه انتخاب شدند.
با بررسی گمانه‌های اکتشافی در استوک سرچشمه پورفیری مشخص شده که با افزایش عمق عیار مس و مولیبدن در قسمت‌های عمیق استوک کاهش پیدا می‌کند. این روند برای عنصر مس طبیعی است اما حاکی از زونالیته معکوس برای عنصر مولیبدن می‌باشد.
آدرس: رفسنجان-شهر سرچشمه-مجتمع مس سرچشمه رفسنجان
شماره تماس:
معدن مس سونگون
معدن مس سونگون یکی از بزرگترین معادن مس ایران است که دارای بیش از یک میلیارد تن ذخیره کانی سنگ مس است و به عنوان دومین منبع تولید مس در کشور ایران شناخته می‌شود.
معدن مس سونگون در یکی از زیباترین روستاهای استان آذربایجان شرقی یعنی روستای سونگون قرار دارد که با نام معدن مس سونگون ورزقان شناخته می‌شود. امروزه این روستا به دلیل فعالیت معدن مس سونگون تخریب شده و سابقه معدن‌کاری در سونگون به دو قرن پیش یعنی دوران قاجاریه باز می‌گردد.
معدن مس سونگون ورزقان در یک منطقه کوهستانی با متوسط ارتفاع ۲۰۰۰ متر بالای سطح دریا در شمال باختری کشور قرار گرفته و همانند معدن مس سرچشمه بر روی کمربند جهانی مس واقع شده است.
کانی‌های استخراجی از معدن مس سونگون
در کانسارهای استخراجی این معدن کانی‌هایی مانند مس، مولیبدن، طلا، نقره، رینیوم و عناصر با ارزش دیگری یافت می‌شود. کنستانتره‌ی مس استخراجی این معدن با عیار سی درصد می‌باشد.
آدرس : شهرستان ورزقان،جاده علویق،جاده سونکون
شماره تماس:
معدن مس میدوک
معدن مس میدوک کرمان در در ۴۲ کیلومتری شمال شرقی شهر بابک از توابع استان کرمان و در فاصله ۱۳۲ کیلومتری شمال غرب معدن مس سرچشمه قرار دارد. نام قدیمی این معدن مس لاچاه بوده که به دلیل نزدیکی به روستای میدوک به این نام تغییر یافته است.
میزان ذخیره زمین‌شناسی کانسار مس میدوک ۱۷۰ میلیون تن با عیار ۰.۸۳ درصد محاسبه گردیده که از این مقدار به میزان ۱۴۴ میلیون تن آن با عیار ۰.۸۵ درصد قابل استخراج است. عیار حد معدن ۰.۲۵ درصد در نظر گرفته شده است.
آدرس: ۴۲ کیلومتری شمال شرقی شهرستان شهر بابک و ۱۳۲ کیلومتری شمال غربی معدن مس سرچشمه نزدیکی روستای میدوک
شماره تماس:
مشخصات معدن مس میدوک
شیب نهایی: ۳۸ درجه
ارتفاع پله‌ها: ۱۵ متر
شیب پله‌ها: ۶۴ درجه
معدن مس چهل کوره
معدن مس چهل کوره در ۱۲۰ کیلومتری شمال غرب زاهدان در جنوب شرق ایران قرار دارد. این معدن یک معدن باستانی در منطقه کوه لونکا محسوب می‌شود که توده معدنی آن دارای امتدادی به طول ۱۵۰۰ متر است که به واسطه‌ی گسل‌های شرقی-غربی جابجا شده است.
کانی سازی اولیه در کانسار معدن مس چهل کوره در دو مرحله انجام شده است و شامل موارد زیر است:
- کوارتز
- کلسیت
- دولومیت
- آنکریت
- سیدریت
- ایلمنیت
- روتیل
- پیریت
- کالکوپیریت
- پیروتیت
- مولیبدنیت اسفالریت
- گالن غنی از Se
- مارکازیت
- نوسکیت
- پاراگواناژوتیت
آدرس: منطقه گراغه در ۱۰۰ کیلومتری غرب زاهدان (حسین آباد)
بیشتر بخوانید: مقاله و
بزرگترین معادن مولیبدن جهان
سنگ معدن مولیبدن مولیبدنیت (دی سولفید مولیبدن) است. پایگاه خبری معدن نیوز اعلام کرده براساس اعلام سازمان زمین‌شناسی امریکا کشورهای زیر ۱۰ تولیدکننده بزرگ مولیبدن در جهان در سال ۲۰۱۱ بوده‌اند.
- چین (۱۳۰ هزار تن)
- شیلی (۵۱ هزار تن)
- ایالات متحده (۴۸ هزار تن)
- پرو (۳۲ هزار تن)
- مکزیک (۱۸ هزار تن)
- ارمنستان (۸۲۰۰ تن)
- مغولستان (۲۹۰۰ تن)
- روسیه (۲۸۰۰ تن)
- کانادا (۱۷۰۰ تن)
- ایران (۱۴۰۰ تن)
تولید مولیبدن در ایران در رتبه بندی جهانی
ندا شریف پناه عضو کمیته بانوان معدنکار خانه معدن ایران در گفت و گو با پایگاه خبری معدن نیوز بیان کرد: میزان ذخیره پایه و اقتصادی مولیبدن در ایران طی سال‌های ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۴ به ترتیب ۱۴۰ و ۵۰ تن برآورد شده است.
شریف پناه اظهار کرد: سازمان زمین‌شناسی امریکا در گزارش خود تولید مولیبدن ایران را در سال ۲۰۱۱ معادل ۳۷۰۰ تن اعلام کرد. همچنین وی خاطر نشان کرد: مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران تولید مولیبدن در ایران را حدود ۵۰۰۰ تن و ذخیره مولیبدن ایران را نیز بیش از ۵۰ هزار تن اعلام کرده است.
همان‌طور که در بالا گفته شد ایران یکی از ده تولیدکننده بزرگ مولیبدن در جهان است که میزان تولید آن در سال‌های اخیر تقریباً ثابت مانده و تولید آن در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ به ۱۴۰۰ تن رسیده است.
این آمار و ارقام نشان دهنده اهمیت مولیبدن در ایران است اما با این حال شاید افراد کمی درباره مولیبدن و کاربردهای آن اطلاعات داشته باشند. فعالیت‌ها در حوزه تولید و فرآوری مولیبدن در ایران بیشتر در سایه فعالیت‌های صنعت مس قرار گرفته و احتمالاً به این دلیل بسیاری از افراد درباره مولیبدن و کاربردهای آن اطلاعاتی نداشته باشند.
معادن مولیبدن در ایران
در ایران منابعی سرشار از این فلز ارزشمند وجود دارد و طبق آمار هر ساله ۶ تا ۷ هزار تن از این فلز ارزشمند در کشورمان تولید می‌شود.
یکی از بزرگترین معادن مولیبدن در ایران معدن مس سرچشمه است که این فلز را به صورت سولفور مولیبدن استخراج می‌کند. به جز مس سرچشمه معدن مولیبدن در ایران شامل موارد زیر می‌شود:
- معدن مس سونگون
- معدن مس میدوک
- معدن مس چهل کوره
- معدن مولیبدن اهر
- معدن مولیبدن کرمان
- معدن مولیبدن سیه کمر
- معدن مولیبدن میانه
قیمت سنگ معدن مولیبدن و عوامل تاثیرگذار بر آن
قیمت مولیبدن نیز مانند دیگر فروآلیاژها به عوامل مختلفی مثل برند، درصد عناصر به کار رفته و… بستگی دارد. علاوه بر این کیفیت، میزان عرضه و تقاضا در بازار بر روی قیمت مولیبدن تاثیرگذار است.
در اوایل سال ۲۰۲۳ در بازار جهانی مولیبدن نوساناتی ایجاد شد و بسیاری از افرادی که قصد خرید مولیبدن را داشتند شگفت زده کرد. قیمت مولیبدن به قیمت مس وابسته است و براساس نرخ مس افزایش یا کاهش می‌یابد.
برای استعلام قیمت و خرید فرومولیبدن با کارشناسان فروش متافو تماس حاصل فرمایید:
جمع بندی
در این مقاله به ارتباط مولیبدن با مس پرداختیم. مولیبدن اکثراً به عنوان محصول جانبی مس تولید می‌شود یعنی که خروجی مولیبدن با توجه به میزان مس تولید شده افزایش و کاهش دارد.
همچنین قیمت مولیبدن ارتباط نزدیکی با مس دارد. از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ در سراسر جهان تولید مولیبدن از ۲۹۸۰۰۰ تن به ۳۰۰۰۰۰ تن رسید یعنی به میزان ۲۰۰۰ تن افزایش پیدا کرده است.
مولیبدن یک عنصر کمیاب و گران قیمت است اما به دلیل خواص منحصر به فردی که دارد کیفیت محصول نهایی را چندین درجه افزایش می‌دهد.
استفاده از مولیبدن به عنوان کاتالیزور سرعت انجام واکنش‌های شیمیایی و فرآیندهای مختلف صنعتی را به میزان زیادی کاهش می‌دهد.
بیشتر بخوانید: قیمت مولیبدن
